IELTS Reading: Cách đọc và lưu ý với các đoạn văn về lịch sử, văn hóa

Trong bài thi IELTS Reading, các đoạn văn lấy chủ đề lịch sử hoặc văn hóa xuất hiện rất thường xuyên. Nhiều chủ đề đa dạng xuất hiện như sự phát triển của các nền văn minh cổ đại, cuộc đời của những nhân vật lịch sử nổi tiếng, sự biến đổi của nghệ thuật và kiến trúc, hay nguồn gốc của các thể chế xã hội và tập quán văn hóa. Thoạt nhìn có vẻ khó, nhưng IELTS không phải là kỳ thi kiểm tra kiến thức chuyên môn mà là kỳ thi đánh giá khả năng hiểu văn bản một cách logic. Vì vậy, ngay cả người không am hiểu về lịch sử hay văn hóa vẫn có thể trả lời được nếu đọc đúng cách.

Tuy nhiên, thực tế thí sinh cũng thường vấp phải những điểm sau đây.

• Cảm thấy khó đọc vì có nhiều danh từ riêng, niên đại, địa danh
• Không sắp xếp được trình tự thời gian của sự kiện nên nội dung bị rối
• Bị đánh lừa bởi các cách diễn đạt chuyên môn hoặc trừu tượng

Để khắc phục những vấn đề này, bạn cần một cách đọc vừa nắm bắt mạch nội dung tổng thể của bài văn, vừa có ý thức bắt lấy những điểm dễ bị hỏi trong câu hỏi. Bài viết này sẽ giải thích dễ hiểu về cách đọc cụ thể cùng những lưu ý để chinh phục các đoạn văn về lịch sử, văn hóa.

Các đoạn văn về lịch sử, văn hóa xuất hiện trong IELTS Reading có một số đặc điểm điển hình. Nếu hiểu trước những điều này, bạn sẽ có sự chuẩn bị tâm lý khi đọc và có thể nắm bắt nội dung một cách hiệu quả.

1. Thường được triển khai theo trình tự thời gian

Các bài văn về chủ đề lịch sử, văn hóa thường có bố cục theo dòng chảy từ quá khứ đến hiện tại.

• Ví dụ: nguồn gốc cổ đại → phát triển thời trung cổ → thay đổi thời cận đại → ảnh hưởng đến hiện đại
• Ngoài ra, cuộc đời của nhân vật hay sự biến đổi văn hóa cũng thường được giải thích theo từng giai đoạn.

2. Danh từ riêng, niên đại, địa danh xuất hiện thường xuyên

Để giải thích các sự kiện lịch sử hoặc yếu tố văn hóa, tên người, địa danh, niên đại... được sử dụng nhiều.

• Ví dụ: Renaissance, Mesopotamia, 18th century, King George III
• Bạn không cần hiểu sâu từng cái một, nhưng chúng quan trọng như “dấu hiệu để tìm kiếm”. Vì dễ được tham chiếu trong câu hỏi, nắm rõ vị trí sẽ giúp trả lời nhanh hơn.

3. Tập trung vào giải thích bối cảnh, ảnh hưởng xã hội

Các đoạn văn lịch sử, văn hóa không đơn thuần liệt kê sự kiện, mà thường đề cập đến ảnh hưởng của sự kiện đó đối với xã hội, con người và các yếu tố bối cảnh.

• Ví dụ: tại sao một thể chế nào đó được áp dụng, một nền văn hóa cụ thể đã lan rộng như thế nào...
• Phần này thường được hỏi dưới dạng “nguyên nhân”, “kết quả”, “so sánh” trong câu hỏi nên cần chú ý.

4. Có thể chứa đánh giá hoặc diễn giải

Ngoài sự thật lịch sử, quan điểm của học giả hay nhà nghiên cứu cũng có thể được giới thiệu.

• Ví dụ: Some historians argue that… / It is widely believed that…
• Đây là những phần dễ gây nhầm lẫn trong dạng bài True/False/Not Given.

Để đọc hiệu quả các đoạn văn về lịch sử, văn hóa, chỉ đọc lần lượt từ đầu bài văn là chưa đủ. Điều quan trọng là đọc với ý thức về những chỗ dễ bị hỏi trong câu hỏi.

1. Dùng niên đại, danh từ riêng làm “dấu hiệu”

Số liệu (niên đại) và danh từ riêng (tên người, địa danh, tên văn hóa) trong bài văn rất hữu ích khi tìm kiếm sự tương ứng với câu hỏi.

• Khi đang đọc mà gặp các từ như “1800s”, “Shakespeare”, “Ming Dynasty”, hãy gạch chân hoặc đánh dấu.
• Khi xem câu hỏi sau đó, bạn sẽ dễ dàng tìm ngay chỗ liên quan trong bài văn.

2. Nắm bắt “mạch” tổng thể

Với các bài văn lịch sử, văn hóa, nếu chú tâm quá vào chi tiết, bạn dễ mất đi cái nhìn tổng thể. Trước tiên, hãy có ý thức về “đại khái mỗi đoạn đang giải thích điều gì”.

• Ví dụ: Đoạn 1 → nguồn gốc, bối cảnh Đoạn 2 → quá trình phát triển Đoạn 3 → ảnh hưởng xã hội Đoạn 4 → sự liên kết với hiện đại

Sắp xếp như vậy sẽ giúp bạn trả lời nhanh ngay cả khi câu hỏi thuộc dạng tương ứng theo đoạn văn (như Matching Information).

3. Chú ý đến quan hệ nhân quả, so sánh

Các sự kiện lịch sử thường được hỏi về “tại sao xảy ra (nguyên nhân)” hay “kết quả ra sao (kết quả)”. Ngoài ra, sự khác biệt văn hóa hay so sánh thể chế cũng thường gặp.

• Cách diễn đạt thể hiện quan hệ nhân quả because of / due to / as a result of / led to
• Cách diễn đạt thể hiện so sánh, đối chiếu compared with / unlike / in contrast to / whereas

Việc không bỏ sót các từ tín hiệu này sẽ giúp bạn dễ dàng sắp xếp thông tin cần thiết cho câu hỏi.

4. Chú ý “vị trí từ khóa” hơn là chi tiết

Trong IELTS, khả năng tìm kiếm thông tin từ bài văn được kiểm tra hơn là việc ghi nhớ kiến thức chi tiết. Bạn không cần hiểu hoàn hảo từng chi tiết, mà quan trọng là nắm được “chỗ nào viết điều gì”.

Trong các đoạn văn về lịch sử, văn hóa, có xu hướng lặp lại một số dạng câu hỏi nhất định. Biết đặc điểm của từng dạng và ôn luyện hiệu quả sẽ giúp nâng cao điểm số.

1. True / False / Not Given

• Đặc điểm: sự thật lịch sử hoặc hành động, đánh giá của nhân vật thường trở thành câu hỏi. Đặc biệt, các cách diễn đạt như “quan điểm của học giả” hay “luận điểm của một số nhà nghiên cứu” là nguyên nhân gây nhầm lẫn.
• Cách ôn luyện: Chú ý các cụm trong bài văn như some scholars argue… hoặc it is believed that… Không đưa vào kiến thức “tuy không được viết trong bài nhưng bản thân biết”. “Not Given” được chọn khi thông tin không tồn tại trong bài văn.

2. Matching Information (khớp đoạn văn)

• Đặc điểm: mỗi đoạn văn mang một vai trò cụ thể như “giới thiệu nhân vật”, “ảnh hưởng của phát minh”, “bối cảnh thời đại”...
• Cách ôn luyện: Khi đọc từng đoạn, hãy ghi chú ngắn gọn “chủ đề của đoạn này là gì”. Dùng danh từ riêng (tên người, tên thể chế) làm manh mối sẽ giúp đối chiếu nhanh chóng.

3. Summary Completion (điền tóm tắt)

• Đặc điểm: có chỗ trống trong đoạn tóm tắt tổng hợp sự kiện lịch sử hoặc ảnh hưởng văn hóa, cần điền từ vào đó.
• Cách ôn luyện: Dùng từ ngữ ngay trước và sau chỗ trống làm gợi ý để tìm trong bài văn. Đáp án thường là danh từ riêng, thuật ngữ chuyên môn, niên đại. Có ý thức về từ đồng nghĩa, paraphrase (ví dụ: innovation → new development).

4. Matching Names / Dates (đối chiếu tên người, niên đại với sự kiện)

• Đặc điểm: câu hỏi đối chiếu nhà nghiên cứu hoặc nhân vật lịch sử với phát minh, luận điểm, thời đại của người đó.
• Cách ôn luyện: Nhất định phải đánh dấu tên người, niên đại khi đọc. Khi xem câu hỏi, hãy tìm tên đó trong bài văn và đọc câu xung quanh để trả lời.

5. Multiple Choice (câu hỏi trắc nghiệm)

• Đặc điểm: nguyên nhân, kết quả của sự kiện lịch sử, đánh giá văn hóa... được hỏi dưới dạng lựa chọn.
• Cách ôn luyện: Trước tiên đọc câu hỏi, làm rõ điều đang được hỏi. Chú ý cách diễn đạt lại trong các lựa chọn (không nhất thiết dùng cùng từ với bài văn).

Các đoạn văn về lịch sử, văn hóa tuy có phần dễ đọc, nhưng vì cách diễn đạt và cấu trúc đặc thù, thí sinh vẫn dễ vấp phải một số điểm. Hãy có ý thức để tránh những cái bẫy sau đây.

1. Quá dựa vào kiến thức nền

• Người càng am hiểu lịch sử càng dễ trả lời dựa trên thông tin không được viết trong bài văn.
• IELTS là kỳ thi trả lời dựa trên căn cứ là “những gì được viết trong bài văn”. Điều quan trọng là không phán đoán bằng kiến thức hay nhận thức thông thường của bản thân, mà luôn quay lại với bài văn.

2. Đọc sai thì (tense)

• Các bài văn lịch sử thường sử dụng nhiều thì quá khứ và quá khứ hoàn thành.
• Nếu nhầm lẫn giữa “điều xảy ra trước đó” và “điều xảy ra sau đó”, bạn sẽ hiểu ngược trình tự thời gian, dẫn đến trả lời sai.
• Ví dụ: By the 18th century, the system had already been established. (đã được thiết lập từ trước khi bước sang thế kỷ 18)

3. Bỏ sót cách diễn đạt đánh giá

• Các cách diễn đạt như widely regarded as, some historians argue, it is believed that không đơn thuần là sự thật mà bao hàm “đánh giá” hoặc “diễn giải”.
• Đây đặc biệt là cái bẫy trong dạng bài True/False/Not Given, nên hãy đọc kỹ những cách diễn đạt này.

4. Đưa vào cách diễn giải chủ quan

• Vì chủ đề lịch sử, văn hóa dễ gây hứng thú, có thí sinh đưa vào ý kiến “nếu là mình thì sẽ nghĩ thế này”.
• Câu trả lời của IELTS nhất định cần có căn cứ dựa trên bài văn, không cần ý kiến cá nhân.

5. Quá bị cuốn vào danh từ riêng

• Khi trong bài văn xuất hiện nhiều tên người hay địa danh, chỉ vậy thôi cũng có thể khiến bạn cảm thấy khó.
• Danh từ riêng là “dấu hiệu của thông tin” chứ không phải “đối tượng cần hiểu”. Đừng cố diễn giải chi tiết, hãy ưu tiên nắm bắt vị trí của chúng.

Đoạn văn về lịch sử, văn hóa tuy thoạt nhìn có vẻ khó trong số các thể loại của IELTS Reading, nhưng nếu nắm vững các điểm mấu chốt để chinh phục, đây là lĩnh vực dễ trở thành nguồn điểm số.

Điều quan trọng là 3 điểm sau đây.

• Dùng niên đại, danh từ riêng làm dấu hiệu – giúp việc đối chiếu với câu hỏi trở nên trôi chảy.
• Có ý thức về mạch tổng thể (trình tự thời gian, quan hệ nhân quả, so sánh) – nắm bắt cấu trúc bài văn hơn là chi tiết.
• Trả lời trung thành với bài văn – không dựa vào kiến thức nền hay chủ quan, luôn tìm căn cứ từ bài văn.

Dù không am hiểu về lịch sử hay văn hóa, trong bài văn được đưa vào đề thi luôn ẩn chứa manh mối để trả lời. Nếu luyện tập nhiều lần để rèn luyện cảm giác “đọc ở đâu thì sẽ tìm thấy đáp án”, cả tốc độ lẫn độ chính xác sẽ được cải thiện.

Trong buổi học tiếp theo, việc sử dụng các đoạn văn lịch sử, văn hóa thực tế để luyện tập nắm bắt ý chính theo từng đoạn và luyện tập theo từng dạng câu hỏi sẽ càng hiệu quả hơn.